• • Viêm mê đạo, viêm tế bào thần kinh tiền đình
• • Viêm dây thần kinh tiền đình do virut (herpes)
• • Bệnh/hội chứng Ménière (phù nội dịch)
• • Chóng mặt theo tư thế kịch phát lành tính
• • Chóng mặt sau chấn thương
• • Do dây tiền đình bị nhiễm độc và do thuốc
• • Thoái hóa tế bào lông, rò mê đạo, thiếu máu não cục bộ

• • Thiếu máu não cục bộ
• • Bệnh mất myelin của hệ thần kinh trung ương
• • U góc cầu - tiểu não
• • Bệnh dây VIII cục bộ hoặc trong bệnh hệ thống
• • Tổn thương thân não (u, dị dạng động-tĩnh mạch)
• • Các tổn thương hố sau (u não, tai biến mạch não)
• • Động kinh, bệnh di truyền
• • Đau nửa đầu tiền đình

Chóng mặt là triệu chứng chủ yếu: Bệnh nhân có cảm giác bị dịch chuyển, mọi vật xung quanh xoay tròn, hoặc chính bệnh nhân xoay tròn so với những vật xung quanh.

Các dấu hiệu đi kèm:

• - Cảm giác khó chịu, sợ hãi, mất thăng bằng
• - Té ngã có thể xảy ra, không thể đứng được
• - Rối loạn dáng đi
• - Buồn nôn, ói mửa xuất hiện khi làm cử động nhẹ nhàng
• - Rối loạn vận mạch: da tái xanh, vã mồ hôi, giảm nhịp tim

Đặc điểm chóng mặt cần lưu ý:

• - Kiểu xuất hiện: đột ngột hoặc từ từ
• - Xuất hiện khi thay đổi tư thế từ nằm sang ngồi
• - Các dấu hiệu về thính lực (giảm thính lực, ù tai)
• - Tiền sử bệnh nhân về tai mũi họng, thần kinh, chấn thương
• - Đặc điểm diễn tiến và tần số cơn chóng mặt

Rung giật nhãn cầu (nystagmus): Là cử động của nhãn cầu theo nhịp gồm hai pha - pha chậm đưa nhãn cầu sang một phía (do tác động của hệ tiền đình), kế đến pha nhanh đưa nhãn cầu ngược lại (do tác động của chất lưới cầu não).

Rối loạn thăng bằng:

• ◦ Dấu Romberg: Bệnh nhân đứng, hai chân khép lại, thân nghiêng về một bên
• ◦ Nghiệm pháp đi bộ (Unterberger): Bệnh nhân đi bộ trên một điểm, quay hơn 45° là bệnh lý
• ◦ Nghiệm pháp giơ thẳng hai tay: Bệnh nhân có sự di lệch theo hướng bên tiền đình bị bệnh
• ◦ Nghiệm pháp bước đi hình sao (Babinski-Weil): Bệnh nhân lệch về bên bệnh khi tiến lên
• ◦ Nghiệm pháp past pointing: Hai ngón trỏ bị di lệch sang một bên

Định nghĩa: Tổn thương bộ phận cảm nhận hoặc dây thần kinh tiền đình

Triệu chứng chủ quan: Chóng mặt dữ dội, xảy ra từng cơn

Triệu chứng khách quan:

• ◦ Toàn diện: Tất cả các rối loạn tiền đình đều hiện diện
• ◦ Hòa hợp: Các triệu chứng đều cùng về một phía thường là bên bệnh
• ◦ Kèm theo: Ù tai, giảm thính lực

Nguyên nhân:

• - Can dương vốn thịnh, dương khí bốc lên gây chóng mặt
• - Tình chí uất ức lâu ngày, uất lâu hóa hoả làm can âm hao tổn
• - Thận thủy hư không nuôi dưỡng được can mộc gây rối loạn

Triệu chứng: Huyễn vứng, ù tai, đau đầu, căng mặt, mắt lúc đỏ lúc không, cáu gắt, ngủ ít, miệng đắng, lưỡi đỏ rêu vàng, mạch huyền.

Pháp trị: Tự âm thanh nhiệt, bình can túc phong

Dưỡng sinh: Nên tập nằm thư giãn, giữ tâm tình được thư thái, tránh cáu giận căng thẳng, ăn thanh đạm, hoa quả mát như lê, táo.

Nguyên nhân: Người bị bệnh lâu ngày không khỏi, mới bị bệnh nặng, hoặc mới mổ mới sinh con khí huyết bị hao tổn hoặc mất máu.

Triệu chứng: Sắc mặt xanh hoặc vàng úa, hổi hợp, ngủ ít, mệt mỏi, quên ăn kém, lưỡi nhạt ít rêu, chóng mặt hoa mắt, tiếng nói nhẹ, mạch tề nhược.

Pháp trị: Bổ dưỡng khí huyết kiên tỳ

Châm cứu: Bách hội, Phong trì, Đỉnh huyễn, Cách du, Huyết hải, Túc tam lý, Nội quan, Tam âm giao

Lưu ý: Tránh lo nghĩ vì lo nghĩ sẽ làm hại đến tỳ, tiêu hao khí huyết, mất ngủ khiến bệnh nặng thêm.

Nguyên nhân: Do ăn nhiều thứ béo ngọt làm tỳ vị bị tổn thương không vận hoá được đồ ăn thành tinh chất mà đồng tự lại thành đàm thấp. Đàm thấp ngăn trở làm thanh dương không thông, trọc âm không giáng gây huyễn vứng.

Triệu chứng: Người béo trịn, chóng mặt, lơ giơng buồn nôn, ngực bụng đầy buồn, đầu nặng, ngủ liễu biễu, ăn kém, lưỡi non bệu rêu dính, mạch nhu hoạt.

Pháp trị: Kiên tỳ trừ thấp, hóa đàm túc phong

Dưỡng sinh: Nên tập xoay mình, xoa lưỡng, xoa bụng để kiên tỳ tiêu đàm. Ăn bí đao, dừa, khoai sở, sữa biển, lương, trạch, ý dĩ. Kiêng đồ béo, ngọt dễ sinh đàm.

Triệu chứng: Huyễn vứng, tinh thần mệt mỏi, hay quên, lưng mỏi chân yếu, di tinh, ù tai, mất ngủ, nhiều mộng.

Nếu thiên về dương hư: Chân tay lạnh, lưng lạnh, tinh thần u ỉ, lưỡi nhạt, mạch trầm tề

Nếu thiên về âm hư: Ngũ tâm phiền nhiệt, lưỡi đỏ ít rêu, mạch huyền tề

Dưỡng sinh: Xoa xát vùng đầu và lưng mông, giảm bớt tình dục để bảo tồn tinh khí.

Trên cơ sở hỏi bệnh và thăm khám, có thể phân định được các hình thái chóng mặt:

• • Choáng váng và xây xẩm mắt
• • Cơn chóng mặt đơn độc hoặc tái phát
• • Chóng mặt tồn tại kéo dài
• • Chóng mặt theo tư thế
• • Dao động mắt, rung giật nhãn cầu
• • Chóng mặt kèm rối loạn thính giác
• • Chóng mặt kèm các triệu chứng thần kinh
• • Chóng mặt tư thế ám ảnh

Bốn phương pháp điều trị chính:

Thuốc Điều Trị Chóng Mặt:

• • Antihistamine: Flunarizin, Diphenylamin, Cinnarizin, Betahistin
• • Benzodiazepin
• • Chống co giật: Carbamazepin, Gabapentin, Topiramat
• • Chống co cơ: Myolastan, Myonal, Mydocalm
• • Co mạch: Ergotamin, Triptan
• • Giãn mạch: Piribedil, Vincamin
• • Thần kinh trung ương: Piracetam, Tanganil
• • Chống nôn: Metoclopramid, Ondansetron

Khi điều trị vật lý không có hiệu quả, phẫu thuật có thể được cân nhắc.

• • Phẫu thuật điều chỉnh: Để sửa chữa hoặc ổn định chức năng của tai trong
• • Phẫu thuật phá bỏ: Để ngăn chặn sản xuất thông tin giác quan hoặc dự phòng lây truyền từ tai trong đến não

Xảy ra khi não có sự mất cân đối trong ba hệ thống giữ thăng bằng:

• • Hệ tiền đình
• • Hệ thị giác
• • Hệ cảm giác bản thể (cảm giác sâu)

Ví dụ: Chóng mặt do đi xe, do độ cao, do nhìn cảnh chuyển động, say sóng, tư thế bất thường của đầu và cổ.

Lưu ý để nhận dạng nguyên nhân tâm lý:

• - Cảm giác bất thường là sợ té ngã, nhưng bệnh nhân không bao giờ bị té ngã cả
• - Đi kèm với rối loạn tri giác: choáng váng, hoa mắt, xỉu à
• - Xảy ra nơi công cộng đông người, không bao giờ xảy ra khi chỉ có một mình
• - Không có sự thay đổi khi làm các động tác xoay đầu
• - Xảy ra trong tình trạng lo lắng, căng thẳng thần kinh hoặc rối loạn tâm thần

Phân biệt chóng mặt và hoa mắt: Hoa mắt gồm cảm giác đầu óc quay cuồng, xỉu, choáng váng mà không kết hợp ảo giác vận động (trái ngược với chóng mặt).