QUYẾT MINH TỬ

Tên khác:

Tên thường gọi: Quyết minh tử là hạt cây thảo quyết minh, còn gọi là hạt muồng, quyết minh, đậu ma, giả lục đậu, giả hoa sinh, lạc giời.

Tên tiếng Trung: 決 明 子

Tên khoa học: Cassia tora L.

Họ khoa học: Thuộc họ Vang Caesalpiniaceae.

Cây thảo quyết minh

(Mô tả, hình ảnh cây thảo quyết minh, bào chế, thành phần hóa học, tác dụng dược lý...)

Mô tả:

Thảo quyết minh là một cây nhỏ cao 0.3-0.9m, có khi cao tới 1.5m. Lá mọc so le, kép, lông chim dìa chẵn, gồm 2 đến 4 đôi lá chét. Lá chét hình trứng ngược lại, phía đầu lá mở rộng ra, dài 3-5cm, rộng 15-25mm. Hoa mọc từ 1-3 cái ở kẽ lá, màu vàngtươi. Quả là một giáp hình trụ dài 12-14cm, rộng 4mm, trong chứa chừng 25 hạt, cũng hình trụ ngắn chừng 5-7mm, rộng 2.5-3mm, hai đầu vát chéo, trông hơi giống viên đá lửa, màu nâu nhạt, bóng. Vị nhạt hơi đắng và nhầy.

Phần dùng làm thuốc:

Hạt cây thảo quyết minh. Hạt phơi hay sấy khô của cây thảo quyết minh.

Phân bố, thu hái:

Cây mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam. Các tỉnh có nhiều Thảo quyết minh là: Nghệ An, Phú Thọ, Hòa Bình, Lạng Sơn, Cao Bằng, Quảng Ninh… khả năng thu mua rất lớn. vào tháng 9-11, quả chín hái về, phơi khô, đập lấy hạt, lại phơi nữa cho thật khô.

Thành phần hóa học

Quyết minh tử có chứa antraglycosid, albumin, lipid, chất nhầy, chất màu, tanin.

Tác dụng dược lý

Do có chất antragluocozit, thuốc có tác dụng tăng sự co bóp của ruột ( thông tiện) mà không gây đau bụng.

Có tác dụng diệt khuẩn.

Thực nghiệm chứng minh thuốc có tác dụng hạ áp.

Vị thuốc Quyết minh tử

(Công dụng, liều dùng, tính vị, quy kinh)

Tính vị

Quyết minh tử vị ngọt, đắng và hơi hàn.

Qui kinh:

Vào kinh Can và đại tràng.

Công dụng

Thanh nhiệt ở can và làm sáng mắt. Trừ phong và thanh nhiệt; Nhuận tràng.

Chủ trị:

Dùng chữa thong manh có màng, mắt đỏ, nhiều nước mắt, đầu nhức, đại tiện táo bón, cao huyết áp, viêm gan.

Cách dùng - liều dùng:

Liều dùng 10 - 20g /ngày, dạng thuốc sắc, thuốc bột. Có thể dùng sống hoặc sao (sao thì tác dụng nhuận tẩy sẽ giảm).

Thảo quyết minh thường được dùng phối hợp với các dược liệu khác, trường hợp dùng độc vị liều cao hơn.

Ứng dụng lâm sàng chữa bệnh của Quyết minh tử

Trị mắt tự nhiên sưng đỏ đau (do Can hỏa):

Quyết minh tử, Hoàng liên, Xa tiền tử, các Vị tán nhỏ làm hoàn bằng hạt ngô, ngày dùng 2-3 lần mỗi lần 15 viên với nước cháo. (Quyết Minh Tử Hoàn- Thánh Tể Tổng Luận).

Trị quáng gà:

Trư Can (Gan heo) 30g, Quyết minh tử 6g, Dạ minh sa 6g. Tán bột. Dùng dao tre thái gan heo ra, trộn với thuốc bột. Dùng 500ml nước gạo, cho thuốc vào. Sắc còn 200ml. Lấy gan heo ép lấy nước cốt uống. (Quyết Minh Hoàn – Thánh Tế Tổng Lực).

Trị huyết nhiệt Can hỏa bốc bốc lên gây mắt đỏ, sưng, sợ ánh sáng:

Quyết minh tử 14g, Cúc hoa 12g, Tang diệp 12g, Chi tử 12g và Hạ khô thảo 12g. Sắc uống. (Kinh Nghiệm Dân Gian).

Trị táo bón do khô ruột, phân khô cứng:

Quyết minh tử 16-20g. Nhân trần 12g, Cam thảo 6g, Phan tả diệp 12g. Sắc nước  uống như trà. (Kinh Nghiệm Dân Gian).

Can Thận âm hư biểu hiện như mờ mắt và đục thuỷ tinh thể:

Quyết minh tử 14g, Sa uyển tử 12g, Bạch tật lê 12g, Nữ trinh tử 12g, Câu kỷ tử 12g. Sắc uống ngày 1 thang. (Kinh Nghiệm Dân Gian).

Tăng huyết áp:

Hạt muồng sao cháy 12g, hòe hoa (sao vàng) 10g, Cúc hoa 4g, Cỏ ngọt 6g, dùng dưới dạng hãm, uống nhiều lần trong ngày. Một liệu trình 3 - 4 tuần, sau nhắc lại. (Kinh Nghiệm Dân Gian).

Tham khảo

Chỉ định và phối hợp:

- Can hỏa nhiễu loạn bốc lên trên hoặc phong và nhiệt ngoại sinh xâm nhập biểu hiện như mắt đau, đỏ và sưng và sợ ánh sáng: Dùng phối hợp quyết minh tử với cúc hoa, tang diệp, chi tử và hạ khô thảo.

- Táo bón do khô ruột: Dùng một mình quyết minh tử.

- Vượng can dương biểu hiện như hoa mắt, Chóng mặt và mờ mắt: Dùng phối hợp chi tử với câu đằng và mẫu lệ.

- Âm hư ở can và thận biểu hiện như mờ mắt và đục thuỷ tinh thể: Dùng phối hợp quyết minh tử với sa uyển tử, bạch tật lê, nữ trinh tử và câu kỷ tử.

Kiêng kỵ:

Người bị tiêu chảy không được dùng.

Thaythuoccuaban.com Tổng hợp

*************************

DANH MỤC CÁC VỊ THUỐC