Kim ngân hoa và liên kiều - Sự giống và khác nhau - Hướng dẫn cách dùng thuốc hiệu quả

Kim ngân hoa và liên kiều là hai vị thanh nhiệt giải nhiệt giải độc quen thuộc, cả hai vị đều là những vị thuốc có tính mát và cũng thường được sử dụng chung với nhau để tăng tác dụng. Vậy hai vị này có gì giống và khác nhau trong cách sử dụng, phối ngũ chúng với nhau thì tăng tác dụng như thế nào? Sau đây Tiến sĩ - bác sĩ đông y Trần Hoảng Hải sẽ chia sẻ quan điểm, kinh nghiệm của mình về cách sử dụng 2 vị thuốc này.

Các đặc điểm quan trọng của 2 vị thuốc

Kim ngân hoa

Vị thuốc Kim ngân hoa hay còn có tên là nhẫn đông hoa, tên khoa học là Lonicera japonica Thunb, tên trung quốc là 金银花. Đây là một loại cây loại dây leo, thân rỗng, có nhiều cành, lúc non mầu xanh, khi gìa mầu đỏ nâu, trên thân có những vạch chạy dọc. Lá cây quanh năm xanh tươi, mùa rét không rụng. Người ta sự hoa của cây này để làm thuốc, hoa thường được thu hái vào đầu hạ, lúc nụ mới chớm nở. Kim ngân hoa có thể dùng tươi, sấy khô hoặc ngâm rượu để sử dụng .

Vị thuốc Kim ngân hoa có vị ngọt tính hàn, quy phế, tỳ, vị, tâm kinh. Khí của của vị thuốc thì nhẹ thăng, có tính phương hương, có thể thanh nhiệt ở khí phận đồng thời lại có thể giải độc ở huyết phận đặc biệt trong lúc thanh nhiệt giải độc lại còn có tính tuyên tán nhẹ, vị ngọt trong tiết có bổ. Thường được dùng trong các chứng bệnh ngoại cảm phong nhiệt, ôn bệnh thời kì đầu, biểu chứng chưa giải hết, lý nhiệt đã thịnh. Tính giải độc thanh nhiệt của Kim ngân hoa khá mạnh vừa thanh nhiệt giải độc, vừa lương huyết, lại có thể điều trị các chứng mẩn ngứa , mề day, phù thũng do nhiệt độc, hầu họng sưng đau, kiệt lị, các chứng thấp nhiệt độc,...Đối với nhiệt độc chưa kết thì có thể tán, độc đã kết thì có thể phá nhưng tính thì chậm nên khi dùng thì phải thì nên gia giảm thêm hoặc dùng rượu sắc cùng để thúc khí cho Kim ngân hoa.

Trong sách ‘Ngoại Khoa Tinh Yếu’ ông Trần Tử Minh có nói: Rượu Kim ngân trị bệnh ung thư mới phát rất thần hiệu vô biên (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).

Liên kiều

Liên kiều còn có tên khác là dị kiều, có tên khoa học là Forsythia suspensa Vahl. Họ Nhài (Oleaceae), tên tiếng trung là连翘. Cây liền kiều là một loại cây thân gỗ cao 2-4m, cành non hình gần như 4 cạnh, có nhiều đốt, giữa các đốt ruột rỗng, bì không rõ. Người ta thường hai quả xanh hái vào tháng 8-9 khi quả chưa chín, nhúng vào nước sôi rồi đem phơi khô hoặc quả gìa hái vào tháng 10 khi quả đã chín vàng, phơi khô để làm thuốc.

Vị thuốc liên kiều có tính đắng vị hơi hàn quy kinh tâm, kinh đảm. Khí của Liên kiều thì thanh khinh thượng phù, thường đi lên thượng tiêu, có thể tiết giải được hỏa ở tâm, phá vỡ huyết kết, tán khí uất, tiêu thũng độc, lợi tiểu, là loại thuốc thường dùng trong các chứng lở loét mụn ngứa. Vị thuốc thường được sử dụng để chữa các chứng ngoại cảm phong nhiệt hoặc ôn bệnh thời kì đầu, có sốt, phiền, khát,.. đồng thời điều trị các chứng mẩm ngứa lở loét , mề đay,...

Liên kiều và Kim ngân hoa phối ngũ

Khí của Kim ngân hoa thì nhẹ thăng, có tính phương hương, có thể thanh nhiệt ở khí phận đồng thời lại có thể giải độc ở huyết phận ; Khí của Liên kiều thì thanh khinh thượng phù, thường đi lên thượng tiêu, có thể tiết giải được hỏa ở tâm, phá vỡ huyết kết, tán khí uất, tiêu thũng độc. Khí của 2 vị này khi kết hợp nhau thì giúp tính thuốc đi lên, khinh thanh tuyên tán, thanh khí lương huyết, thanh nhiệt giải độc làm cho công năng giải độc càng mạnh mẽ. Hai vị kết hợp còn giúp lưu thông khí huyết , tuyên dẫn khí huyết toàn bộ 12 đường kinh, tiêu thũng tán kết chỉ thống trên khắp cơ thể

Chủ trị:

Ngoại cảm phong nhiệt

Ôn nhiệt thời kì đầu có biểu chứng chưa giải hết , lý nhiệt đã thịnh.

Các chứng bệnh do phong nhiệt gây đau đầu, đau đầu, đau mắt, đau răng, hầu họng phù thũng sưng đau, miệng lưỡi mụn nhọt .

Phong nhiệt mẩm ngứa

Kinh nghiệm

Liên kiều và Ngân hoa tuy đều là vị thuốc thanh nhiệt, giải độc, thường hay dùng phối hợp với nhau, cách dùng trong điều trị cũng tương đối giống nhau nhưng Liên kiều vị đắng, tính hàn, sở trường về thanh Tâm, tả hỏa, tán kết, lợi thấp, khi điều trị, thiên về bệnh trên kinh Tâm và Tiểu trường. Kim ngân hoa vị ngọt, tính hàn, sở trường về thanh nhiệt, giải độc, lương huyết, chỉ lỵ. Khi điều trị, thiên về các bệnh trên kinh Phế và Vị

Liên kiều hợp với Ngân hoa thì hiệu lực phát biểu mạnh hơn, . Liên kiều thiên về thanh thấu nhiệt đến cơ biểu, mồ hôi ra ít, phát nhiệt, cảm thấy cơ thể bế tắc khó chịu thì nên dùng. Ngân hoa có mùi thơm, thiên về thanh thấu nhiệt đi lên trên, từ miệng mũi đi ra ngoài, mồ hôi ra nhiều, phát nhiệt, cảm thấy khí ở thượng tiêu bí tắc thì nên dùng

Sử dụng Kim ngân hoa và Liên kiều có thể dùng lượng lớn lên đến 15-30g, có thể kết hợp them với các vị như tử hoa địa đinh, bồ công anh. Trong nhiều sách có ghi lại nếu kết hợp them bản lam căn thì điều trị ngoại cảm phong nhiệt mà bệnh nhân sốt liên tục, hầu họng sưng đau, miệng lưỡi có mụn nhọt.

Theo Tiến sĩ - Bác sĩ đông y: Nguyễn Hữu Minh Hiền, Trần Hoàng Hải

*************************