Hạt bông

Tên khác:

Tên thường gọi: Cây bông

Tên tiếng Trung: 棉花子

Tên khoa học: Gossypium sp

Họ khoa học: Thuộc họ Bông Malvaceae

Cây Bông

(Mô tả, hình ảnh cây Bông, phân bố, thu hái, chế biến, thành phần hóa học, tác dụng dược lý...).

Mô tả

Hạt bông nói ở đây là hạt của cây bông cho ta sợi để dệt vải. Hạt bông sau khi đã lấy sợi đi rồi, trước khi người ta đổ bỏ đi, gần đây người ta đã dùng ép lấy dầu để thắp và nấu xà phòng hoặc để ăn sau khi đã loại chất gossypola đi rồi.

Thành phần hóa học:

Trong hạt bông có chừng 17-30% dầu, nếu chỉ tính nhân không tỷ lệ lên tới 35-40%. Dầu hạt bông là một thứ dầu nửa khô, có chứa chừng 20-22% panmitin (palmitin), 4% stearin (stearine), 30-35% olein, 42-45% linolein (linoleine) và 1% chất không xà phòng hoá được.

Dầu bông ép nguội có màu vàng nhạt, không mùi vị, có chứa sinh tố E. Hạt bông có chứa hai chất độc: Gossypola vàng và gossypola đỏ. Cả hai chất này đều có chứa trong lá mầm. Gossypola là một chất có chứa phenol và anđêhyt. Gossypola uống ít độc, tiêm mạch máu độc hơn, tiêm 0,50g vào phúc mạc con thỏ sẽ chết sau 4 ngày. Gossypola bị phá bởi nhiệt để cho một chất ít độc hơn, cho nên khô dầu bông ép nóng ít độc hơn khô dầu ép nguội. Muốn tìm gossypola thêm H2S04 vào dầu sẽ thấy màu đỏ, hoặc nếu thêm FeCl3 sẽ có màu xanh lục.

Tác dụng dược lý:

Người ta thấy hạt bông sau khi đã loại chất gossypola có tác dụng lợi sữa, trong sữa tỉ lệ bơ và cađêin tăng lên.

Công dụng:

Làm thuốc lợi sữa, dùng với liều 5g, dưới dạng thuốc sắc.

Đơn thuốc: Hạt bông sao vàng 5g, cam thảo 2g, nước 600ml, sắc còn 200ml; chia 3 lần uống trong ngày (đơn ghi trong Hòa hán dược ứng dụng phương).

Xưa kia Nhật Bản có ra một số biệt dược lợi sữa chế từ hạt bông với tên lactaogon (lactagol), mamain, lactomin (lactomil), .v.v.

Theo Phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn

*************************

DANH MỤC CÁC VỊ THUỐC