THẦN KINH SINH BA
(Tam Thoa Thần Kinh Thống - Nevralgie Trijumeau - Nevralgia Trigeminal)

Khỏi hẳn bệnh đau thần kinh sinh ba

Đại Cương

Dây thần kinh Sinh Ba (Tam Thoa) đau là chứng đau từng cơn kèm co rút ở vùng dây thần kinh tam thoa ở mặt. Thường đau 1 bên mặt. Thường gặp ở phụ nữ trung niên.

Thuộc phạm vi chứng Diện Thống, Đầu Phong, Đầu Thống, Thiên Đầu Thống, Quyết Nghịch của YHCT.

Nguyên Nhân

- Do phong tà xâm nhập các kinh dương ở mặt. Chủ yếu do phong hàn hoặc phong nhiệt xâm nhập vào các kinh dương ở mặt, nhất là kinh Đại trường và kinh Vị, làm cho khí huyết bị bế tắc không thông gây nên. Thường gặp nhất là do Tỳ khí hư do tuổi già, nhân đó tà khí dễ xâm nhập vào.

- Do ứ huyết làm khí huyết bị bế tắc. Tà khí xâm nhập, nếu không được điều trị, lâu ngày sẽ làm cho khí huyết bị đình trệ không thông được, gây nên bệnh.

- Do tình chí bị uất ức, không thoải mái, giận dữ… làm tổn thương Can, khiến cho Can mất chức năng sơ tiết, hoá thành hoả. Hoả là dương, Can là âm, vì vậy dương hoả sẽ dẫn tà khí vào kinh Dương. Nhiệt tà ở Thiếu dương sẽ xâm nhập vào các kinh dương gây nên bệnh.

- Ở lứa tuổi 40, phần âm đã bị giảm đi phân nửa, huyết không còn nuôi dưỡng được Can, Can mất chức năng sơ tiết. Âm suy không kềm chế được dương, Can dương bốc lên. Ngoài ra, Can hoạt động nhờ Thận dương ôn dưỡng, tuổi già, chức năng này cũng bị suy giảm, đây là lý do tại sao chứng Can uất gặp nhiều ở tuổi già. Hai chứng này thường gặp nơi phụ nữ đang hành kinh, có thai và cho con bú.

Khí hư, khí trệ, âm hư hoặc dương hư sẽ làm cho huyết ứ, trong khi đó Tỳ khí hư, dinh dưỡng suy kém hoặc khí trệ làm cho đờm ngừng trệ lại ở trong kinh mạch gây nên bệnh.

Triệu Chứng

- Loại Nguyên Phát: đau nhức từng cơn như thiêu đốt hoặc như kim đâm, mỗi lần lên cơn đau vài giây hoặc 1-2 phút. Mỗi ngày có thể lên cơn nhiều lần, có khi kéo dài nhiều ngày, nhiều tháng. Cơn đau có thể kèm theo co rút, chẩy nước mắt, nước miếng. Sờ ấn vào một số điểm đau ở mặt như hố trên mắt (Dương bạch), lỗ dưới mắt (Tứ Bạch), lỗ cằm (Thừa tương), 2 bên cánh mũi (Nghênh hương), mép miệng (Địa thương).... có thể làm cơn đau phát ra.

- Loại Kế Phát: đau liên tục, da mặt cảm thấy tê bì, mất phản xạ, cơ thái dương và cơ nhai bị tê, co rút.

Tuy nhiên, trên lâm sàng, cần lưu ý đến biện chứng bệnh:

. Nếu bị bệnh mà kèm chứng trạng ngoại cảm là do phong tà xâm nhập.

. Nếu kèm phiền táo, hay giận, miệng khát, táo bón là do Tỳ Vị có thực Hoả.

. Nếu cơ thể vốn suy yếu, gầy ốm, gò má đo?, mạch Tế Sác, mỗi khi mệt nhọc thì bệnh phát nhiều hơn, là do âm hư dương vượng, hư Hoả bốc lên.

Trên lâm sàng thường gặp các loại sau:

Điều trị

Phong nhiệt đờm:

Triệu chứng: Có cảm giác đau, rát, nóng không chịu được ở một bên đầu hoặc mặt, da mặt đỏ, lúc đau thì ra mồ hôi, gặp nóng khó chịu hơn, thích chườm mát, kèm theo sốt, miệng khô, nước tiểu vàng, lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng, mạch Huyền Sác.

Nếu Đờm nhiệt ngăn trở trong kinh mạch thì thấy chóng mặt, ngực đầy,tay chân tê, lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng, mạch Huyền, Hoạt, Sác.

Điều trị: Khu phong, tiết nhiệt, khoát đờm, thông kinh hoạt lạc.

Phương thuốc: Dùng bài Khung Chỉ Thạch Cao Thang gia vị:

		Thạch cao	20	Xuyên khung	15	Cát căn	15
Bạch chỉ	15	Phụ tử	15	Nam tinh	15	Bán hạ	15
Cươngtằm	9	Kinh giới	9	Cúc hoa	9	Khương hoạt	9
Cảo bản	9	Ngân hoa	9

Bệnh kéo dài hoặc huyết trệ nặng gây nên đau một chỗ, thêm Thổ miết trùng2g, Tam thất bột 3g (hoà vào nước thuốc, uống).

Đau kéo dài, điều trị không đỡ, thêm Toàn yết (để cả đuôi), Ngô công đều 2g, Cương tằm 3g, tán bột, uống với nước thuốc sắc.

Có cảm giác nóng nhiều ở mặt thêm Địa long 9g, Thăng ma 12g. Ăn kém, khó tiêu, nôn mửa do uống thuốc này, thêm Mạch nha, Chỉ xác đều 9g.

Phong hàn đờm:

Triệu chứng: Đau dạng co giật, nếu nặng thì đau không thể chịu được, khi đau da mặt xám như da chì, gặp lạnh đau tăng, thích chườm ấm, lưỡi nhạt, rêu lưỡi mỏng, mạch Khẩn.

Nếu hàn đờm ngăn trở kinh lạc, mặt có cảm giác như tê dại, lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng dầy, mạch Nhu, Hoạt, Khẩn.

Điều trị: Khu phong, tán hàn, đạo đờm, thông kinh hoạt lạc.

Phương thuốc: Dùng bài Xuyên Khung Trà Điều Tán gia giảm:

		Xuyên khung	15	Bạch chỉ	15	Khương hoạt	15
Kinh giới	15	Phòng phong	9	Toàn yết	6	Ngô công	6
Cam thảo	6	Tế tân	3

Lạnh nhiều thêm Phụ tử 9g.

Ứ nhiều thêm Chỉ xác, Đan sâm, Ngũ linh chi đều 12g. có dấu hiệu biểu hàn rõ thêm Ma hoàng 9g.

Có nội nhiệt kèm khát, táo bón, nướu răng sưng đỏ thêm Thạch cao 25g. sổ mũi hoặc nghẹt mũi thêm Thương nhĩ tử 9g, Kim ngân hoa.

Ăn kém, khó tiêu, nôn mửa do uống thuốc này, thêm Mạch nha, Chỉ xác đều 9g.

Ghi chú: Phụ tử, Tế tân không nên dùng lâu dài.

Can uất hoá hoả:

Triệu chứng: Dễ tức giận, uất ức kèm một bên đầu hoặc mặt đau rát. Gặp nóng càng tăng. Đôi khi đau gây nên đau đầu. Mặt đỏ, mắt đỏ. Nặng hơn các cơ co giật, hoặc co thắt từng cơn ở vùng bệnh, đôi khi giữa các cơn người bệnh lại cảm thấy bình thường, miệng đắng, họng khô, bứt rứt, ngực đầy, hông sườn đau, hay mơ, ngủ không yên, nước tiểu vàng, táo bón, lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng, mạch Huyền, Sác.

Điều trị: Thanh Can giải nhiệt, thông kinh hoạt lạc.

Phương thuốc: Dùng bài Chi Tử Thanh Can Tán gia vị:

		Thạch cao	20	Xuyên khung	15	Ngưu bàng	9
Sài hồ	9	Bạch thược	9	Qui đầu	9	Chi tử	9
Đan bì	9	Cươngtằm	9	Hoàng cầm	9	Hoàng liên

Đờm ngưng ngăn trở:

Triệu chứng: Một bên đầu hoặc bên mặt đau dữ dội kèm đầu nặng hoặc đau dẫn đến tê, mất cảm giác, cảm thấy tê trong miệng, lưỡi xanh nhạt, rêu lưỡi nhờn, mạch Huyền, Nhu, Tế.

Điều trị: Khoát đờm, thông kinh hoạt lạc.

Phương thuốc: Dùng bài Nhị Trần Thang và Thông Khiếu Hoạt Huyết Thang gia giảm:

		Xuyên khung	15	Bạch chỉ	15	Bán hạ	12
Đào nhân	9	Hồng hoa	9	Xích thược	9	Phục linh	9
Trần bì	9	Cam thảo	3	Sinh khương	2

Đờm hoả thượng xung:

Triệu chứng: Đau tức, rát từng cơn ngắn, căng trướng, đau nhiều khi ăn, thích chườm cay ấm lên vùng đau, miệng khô nhưng không thích uống, đầu nặng, ngực bụng đầy trướng, thỉnh thoảng nôn ra đờm, nước chua, đắng, miệng đắng, dễ tức giận, cáu gắt, lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng mỏng, mạch Huyền Hoạt, Sác.

Điều trị: Hoá đờm, thanh nhiệt, thông kinh hoạt lạc, chỉ thống.

Phương thuốc: Dùng bài Hoàng Liên Ôn Đởm Thang gia vị:

		Xuyên khung	15	Huyền hồ	15	Phục linh	12
Bán hạ	9	Trần bì	9	Chỉ thực	9	Trúc nhự	9
Nam tinh	9	Thiên ma	9	Đan sâm	9	Hoàng liên	6
Cam thảo	3	Táo	3

Sốt cao thêm Hoàng cầm 9g, Thiên trúc hoàng 5g. Vị có nhiệt thêm Tri mẫu 9g, Thạch cao 20g.

Khí hư huyết ứ:

Triệu chứng: Mặt đau, đau liên tục thời gian dài, đau dữ dội không chịu nổi, đau một chỗ cố định chứ không lan toả, mặt xám, khi đau có kèm giật giật, tay chân tê, sợ gió, tự ra mồ hôi, hơi thở ngắn, ngại nói, tiếng nói nhỏ, yếu, da mặt trắng nhạt, lưỡi có điểm ứ huyết, mạch Trầm, Tế, Nhược.

Điều trị: Ích khí, hoạt huyết, thông kinh hoạt lạc.

Phương thuốc: Dùng bài Thuận Khí Hoà Trung Thang gia vị:

		Hoàng kỳ	15	Xuyên khung	15	Đẳng sâm	9
Bạch truật	9	Qui đầu	9	Bạch thược	9	Xích thược	9
Địa long	9	Màn kinh	9	Trần bì	6	Cam thảo	6
Thăng ma	4.5	Sài hồ	3	Tế tân	3

Âm hư dương kháng, huyết ứ:

Triệu chứng: Đau dữ dội, đau rát một chỗ ở một bên mặt, bên đầu, sốt về chiều, gò má đỏ, chóng mặt, tai ù. Lưng đau, gối mỏi, bứt rứt, mắt đỏ, lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng hoặc khô, mạch Huyền, Tế, Sác.

Điều trị: Tư âm, bổ Thận, thanh nhiệt, thông kinh hoạt lạc.

Phương thuốc: Dùng bài Địa Hoàng Thạch Cao Thang:

		Sinh địa	30	Thạch cao	30	Huyền sâm	30
Bạch thược	30	Một dược	15	Khương hoạt	6	Tế tân	3
Thiên ma	3

Phía trên một bên mặt đau nhiều thêm Xuyên khung 15g. Phía dưới một bên mặt đau nhiều thêm Tri mẫu 15g. mặt giật giật thêm Câu đằng 15g, Ngô công 6g. mắt đỏ, chảy nước mắt thêm Cúc hoa 15g, Hoàng cầm 9g.

Âm hư, Can phong nội động gây tê, co giật vùng bệnh

Phương thuốc: Dùng bài Thiên Ma Câu Đằng Ẩm:

		Bạch thược	30	Dạ giao đằng	20	Câu đằng	18
Thạch quyết minh	18	Xuyên Ngưu tất	15	Ích mẫu	15	Phục thần	12
Tật lê	12	Thiên ma	9	Chi tử	9	Hoàng cầm	9
Sơn thù	9	Đỗ trọng	9

Xem tiếp >>

**************************************