Thương
lục - Phytolacca acinosa Roxb. (P. esculenta
Van Houtte), thuộc họ Thương lục - Phytolaccaceae.
Mô
tả:
Cây thảo sống nhiều năm, cao tới 1,5m. Rễ củ mập. Thân hình
trụ nhẵn, màu xanh lục, ít phân nhánh. Lá mọc so le, phiến
xoan ngược to, dài 12-25cm, rộng 5-10cm; cuống lá 3cm, đầu
nhọn tù, gốc nhọn. Chùm hoa đối diện với lá song không gắn
trước lá, cao 15-20cm; 5 lá đài trắng, nhị 8, lá noãn 8-10.
Quả mọng, hình cầu dẹt có 8-10 quả đại với vòi nhuỵ tồn tại,
khi chín có màu tía đen, hạt đen, đẹp, hình thận hay tròn.
Hoa
tháng 5-7, quả tháng 8-10.
Bộ
phận dùng:
Rễ củ - Radix Phytolaccae, thường gọi là Thương lục
Nơi
sống và thu hái:
Loài cây của Ấn Độ, được trồng nhiều làm cảnh và làm thuốc.
Trồng bằng mầm rễ hoặc bằng hạt. Có thể thu hoạch rễ vào mùa
thu hay mùa đông. Đào rễ về cắt bỏ rễ con, rửa sạch, thái
mỏng và phơi khô. Có khi người ta ngâm vào rượu có pha mật
ong rồi mới phơi hay sấy khô.
Thành phần hóa học:
Trong củ có một chất độc đắng gọi là phytalaccatoxin, rất
nhiều muối kali nitrat, acid oxymyristinic và một chất
steroid saponin; có sách nêu có acid esculentic.
Tính
vị, tác dụng:
Rễ có vị đắng, tính lạnh, có độc; có tác dụng trục Thủy tiêu
thũng, thông lợi nhị tiện, giải độc tán kết. Ở Ấn Độ, cây
được xem như có tác dụng gây ngủ. Trong rễ có steroid
saponin, chất này có tác dụng diệt tinh trùng.
Công
dụng, chỉ định và phối hợp:
Thường dùng trị: 1. Thủy thũng, cổ trướng, nhị tiện không
thông; 2. Sướt cổ tử cung, bạch đới nhiều; 3. Đinh nhọt và
bệnh mủ da. Hiện nay thường dùng dể chữa những trường hợp
phù nề, ngực bụng đầy trướng, cổ đau khó thở. Ngày dùng
3-10g, dạng thuốc sắc, dùng riêng hay phối hợp với các vị
thuốc khác.
Ở Ấn
Độ, dầu rễ dùng trị đau ở các khớp.
Đơn
thuốc:
1. Viêm
thận cấp và mạn: Thương lục 10g, thịt lợn 60g, cho nước vào
nấu chín, chia làm 3 lần ăn trong ngày.
2. Chữa
chứng đau cổ họng: Dùng rễ Thương lục nóng bọc vải chườm vào
cổ.
3. Bệnh
mủ da: Thương lục 15g, Bồ công anh 60g, nấu nước rửa.
Chú ý:
1.
Không dùng cho phụ nữ có thai và người tỳ vị hư nhược.
2. Một
số người dùng nhầm gọi nó là Sâm cao ly, Nhân sâm, dẫn đến
trường hợp bị ngộ độc, do đó phải cẩn thận.