Sung, Ưu
đàm thụ, lo va - Ficus racemosa L., thuộc họ Dâu tằm -
Moraceae.
Mô tả:
Cây cao tới 15-20m. Lá hình ngọn giáo hay bầu dục, mọc so
le, thường bị sâu ký sinh, tạo thành mụn nhỏ. Cụm hoa trên
đế hoa lõm, phát triển thành túi kín bao lấy hoa ở bên trong,
các cụm hoa này xếp thành chùm ở thân và cành. Quả Sung (thực
chất là đế hoa bao lấy quả thật ở bên trong) khi chín màu đỏ.
Mùa hoa
tháng 6-11.
Bộ phận
dùng:
Nhựa; lá và vỏ cây - Latex, Folium et Cortex Fici
Racemosae.
Nơi
sống và thu hái:
Cây của miền Đông Dương và Ấn Độ mọc hoang và cũng được
trồng. Có thể thu hái các bộ phận của cây quanh năm. Nhựa
chích từ thân cây tươi. Lá dùng tươi hay phơi khô, hoặc đốt
tồn tính, tán bột, chọn những lá có mụn càng tốt. Đẽo vỏ cây,
cạo lớp vỏ ngoài, rửa sạch, thái mỏng, phơi khô.
Tính
vị, tác dụng:
Sung có vị ngọt, hơi chát tính mát; có tác dụng thông huyết,
lợi tiểu, chỉ thống, tiêu đàm, tiêu thũng, tiêu viêm, sát
trùng, bổ máu. Vỏ cây có vị chát. Quả có vị chát; có tác
dụng lợi tiêu hoá, lợi trung tiện.
Công
dụng:
Nhân dân thường lấy quả non và lá non dùng làm rau ăn cho
lợi sữa; lộc Sung dùng gói nem như lộc Ớt. Sung cũng đã được
dùng làm thuốc trong dân gian từ lâu đời. Nhựa mủ dùng bôi
ngoài trị các chứng sang độc, chốc lở, đinh nhọt các loại,
ghẻ, còn dùng trị bỏng. Cành lá cũng như vỏ có thể dùng trị
phong thấp, sốt rét, đàn bà đẻ ít sữa. Quả Sung xanh dùng
cầm ỉa chảy, quả chín bổ. Thường dùng 10-20g cành lá, vỏ cây
sắc uống. Nhựa Sung dùng bôi, có thể trộn thêm ít vôi bột.
Ở Ấn Độ,
rễ Sung được dùng trị lỵ, nhựa rễ dùng trị bệnh đái đường;
lá làm thành bột và trộn với mật ong dùng trị bệnh về túi
mật; quả được dùng trị rong kinh và khạc ra máu; nhựa Sung
dùng trị bệnh trĩ và ỉa chảy.
Ở
Inđônêxia, dùng chữa đau dạ dày và ruột, ngộ độc, rắn cắn.
Đơn
thuốc:
1. Chữa
nhức đầu: Phết nhựa Sung lên giấy rồi dán ở hai bên thái
dương. Chữa liệt mặt thì dán vào bên phía mặt không bị méo.
2. Chữa
bỏng: Hoà nhựa Sung với lòng trắng trứng gà phết lên giấy
bản rồi dán.
3. Trẻ em
lở ghẻ: Dùng lá Sung non giã nhỏ xát vào sẽ làm bong vẩy
(Nam Dược thần hiệu).
4. Mặt nổi
cục sưng đỏ như hạt đào, hạt mận: Dùng lá Sung tật (có mụn)
nấu nước uống, xông rửa hằng ngày (Bách gia trân tàng).
5. Đàn bà
đẻ ít sữa: 10-20g cành lá hoặc vỏ Sung sắc uống, phối hợp
với lõi cây Thông thảo, quả Đu đủ non, chân giò lợn nấu ăn.
Hoặc dùng quả Sung, quả Mít non hay dái Mít thái nhỏ, nấu
cháo với gạo nếp hoặc nấu canh ăn.
6. Sốt
rét: Lá Sung rụng xuống bùn đem rửa sạch phơi khô, rồi thái
ra sao thơm, mỗi ngày dùng 100g sắc uống 1 lần, sắc lấy 2
nước uống làm 2 lần sáng và tối. Liên tục trong 5 ngày (Kinh
nghiệm dân gian).
