Rung rúc, Rút đế, Đồng bia, Cứt chuột - Berchemia lineata (L.)
DC. thuộc họ Táo ta - Rhamnaceae.
Mô tả:
Cây nhỏ dạng bụi leo cao 1-4m, cành non mảnh có màu xanh
nhạt, không lông. Lá mọc so le; phiến nhỏ, xoan, bầu dục,
dài 1,5-2,5cm, rộng 0,7-1,2cm, tù hai đầu, gân phụ 5-6 cặp,
nổi rõ, gần song song, cuống 5-7mm. Hoa mọc thành chùm ở đầu
cành hay ở nách lá; hoa nhỏ, màu trắng, mẫu 5, cánh hoa dài
hơn đài thuôn, có móng nhỏ ở phía dưới; đĩa mật dày, mép
chia thuỳ, bầu ẩn trong đĩa mật, 2 ô. Quả hạch dài 5-6mm,
hình trứng, màu đen; hạt 2.
Hoa nở tháng 8-9; quả chín từ tháng 10 đến tháng 1 năm sau.
Bộ phận
dùng:
Rễ - Radix Berchemiae Lineatae.
Nơi sống
và thu hái:
Loài của Ấn Độ, Xích Kim, Nhật Bản, Trung Quốc và Việt Nam.
Cây mọc rất phổ biến nơi đất trống, dãi nắng, ven rừng thưa
thứ sinh, miền trung du, gặp nhiều miền Bắc Việt Nam. Thu
hái rễ quanh năm, rửa sạch, thái phiến, phơi khô dùng dần.
Khi dùng, tẩm rượu sao cho thơm.
Tính vị,
tác dụng:
Vị ngọt nhạt, hơi đắng và chát, tính bình; có tác dụng khử
ứ, chỉ khái, khư đàm, giảm đau.
Công dụng:
Thường được dùng trị: 1. Khái huyết trong lao phổi, viêm khí
quản cấp; 2. Chảy máu dạ dày và ruột, chảy máu cam, nội
thương xuất huyết; 3. Bệnh tinh thần phân lập; 4. Viêm gan,
viêm tinh hoàn; 5. Đòn ngã tổn thương, đau nhức khớp xương
do phong thấp. Liều dùng 30-50g, dạng thuốc sắc.
Dùng ngoài trị viêm mủ da, rắn độc cắn; giã cây tươi, thêm
muối, đắp; để trị đòn ngã thì ngâm trong rượu và xoa bóp.
