Khúc khắc -
Heterosmilax gaudichaudiana (Kunth) Maxim (H.
erythrantha Bail. Ex. Gagnep.), thuộc họ Kim cang -
Smilacaceae.
Mô tả: Dây leo có
thân nhẵn, không có gai. Lá mọc so le, hình trứng,
đôi khi gần tròn, gốc tròn hay hơi hình tim, có 6
gân gốc, cuống dài mang tua cuốn. Cụm hoa hình tán
đơn, mọc ở nách lá, có cuống dài. Hoa màu hồng hoặc
có điểm chấm đỏ, hoa đực có bao hoa với 3 răng tù, 3
nhị có chỉ nhị ngắn. Hoa cái có bầu hình trứng với
vòi ngắn mang 3 đầu nhuỵ rẽ ra. Quả mọng hình cầu
hoặc có bốn góc, khi chín màu đen, chứa 2-4 hạt màu
đỏ nâu.
Hoa tháng 5-6, quả tháng 8-12.
Bộ phận dùng: Thân rễ
- Rhizoma Heterosmilacis.
Nơi sống và thu hái:
Cây mọc nhiều ở vùng rừng núi các tỉnh như Quảng
ninh, Nam hà, Ninh bình, thường gặp ở ven đường
trong các bờ bụi, trên các đồi trọc. Ta cũng thu hái
rễ củ vào mùa hạ, mang về rửa sạch rồi phơi hay sấy
khô.
Thành phần hoá học:
Thân rễ chứa saponin, tanin, chất nhựa.
Tính vị, tác dụng:
Cũng như nhiều loại Kim cang, cây có tác dụng chống
viêm, tiêu độc, chống dị ứng.
Công dụng: Dùng chữa
thấp khớp đau lưng, đau xương, đau khớp. Cũng dùng
chữa mụn nhọt, tràng nhạc, lở ngứa, giang mai, ngộ
độc thủy ngân. Ngày dùng 15-30g, dạng thuốc sắc, cao
nước hoặc thuốc bột, thuốc viên.