Bưởi bung, Cơm rượu, Cát bối,
Co dọng dạnh -
Glycosmis Citrifolia (Willd) Lindl., thuộc họ Cam -
Rutaceae.
Mô tả: Cây nhỡ cao tới 6,5m.
Thân to 2-3cm; cành non có lông màu sét. Lá đa dạng,
thường do một lá chét, ít khi 4-5, thon dài đến
7-20cm, rộng 1,5-6cm, không lông, màu lục ôliu lúc
khô, gân phụ 14-15 cặp. Chuỳ hẹp ở nách lá, ít nhánh,
dài 3-4m, có khi hoa xếp nhóm 2-3 cái, màu trắng,
xanh hay vàng vàng, thơm; cánh hoa không lông; nhị
10. Quả dạng trứng cao đến 1cm, màu trắng, hồng,
vàng hay da cam. Hoa tháng 6 và mùa thu.
Bộ
phận dùng: Rễ và lá - Radix et Folium Glycosmis
Nơi sống và thu hái: Loài phân
bố ở Thái Lan, Malaixia, Inđônêxia, Nam Trung Quốc,
Philippin. Ở nước ta, cây mọc trong các savan cây gỗ
ở Hoà Bình và nhiều nơi khác. Có thể thu hái rễ, lá
quanh năm, rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô.
Tính vị, tác dụng: Rễ có vị
cay, lá có vị hơi ngọt, tính ấm, có tác dụng giải
cảm, trừ đờm, chống ho, kích thích tiêu hoá, tán
huyết ứ.
Công dụng, chỉ định và phối
hợp: Quả ăn được. Lá phối hợp với lá Cơm rượu làm
men tăng hiệu suất rượu. Rễ và lá thường được dùng
trị: 1. Cảm lạnh và ho; 2. Khó tiêu hoá, đau dạ dày;
3. Đau thoát vị. Liều dùng 15-30g, dạng thuốc sắc.
Không dùng cho người có thai. Dùng ngoài giã cây lá
tươi trộn với rượu đắp trị đòn ngã tổn thương. Khi
bị phát cước, tê cứng vì sương giá, dùng lá nấu nước
và rửa phần đau.
Bộ
phận dùng: Rễ và lá - Radix et Folium Glycosmis
