Biện chứng đông y:
Tì hư thấp khốn, vận hóa thất thường.
Cách trị:
Vận tì hóa thấp.
Đơn thuốc:Vị linh thang và Tam nhân thang gia giảm.
Công thức:
Phục linh 15g, Trư linh 9g, Thương truật 9g, Hậu phác 9g, Trạch tả 9g,
Quế chi 3g, Cam thảo 6g, Dĩ mễ 9g, Hạnh nhân 9g, Thông thảo 3g, Bạch
khấu nhân 6g, Hoạt thạch 9g, Sinh khương 6g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng:
Tô X, nam, 45 tuổi, cán bộ. Tới khám ngày 7-7-1973. Trước đây bệnh nhân
đã bị tức ngực, thở ngắn, có lúc đau vùng ngực. Kiểm tra điện tâm đồ
không thấy có thay đổi rõ rệt, ngày 5-7 đột nhiên đi tháo, phân ra như
nước, một ngày hơn 20 lần. Đã khám và cho uống rượu thuốc opi, còn cho
dùng các vị thuốc như Ô mai, Ngũ bột tử, Sinh mẫu lệ để thu sắp, bên
ngoài thì dùng Cao khổ sâm đắp lên rốn để cầm ỉa chảy. Sau khi dùng
thuốc quả nhiên số lần đi lỏng giảm bớt, chỉ còn 6-7 lần. Nhưng vẫn thấy
mạch nhu hoãn, rêu lưỡi trắng bẩn, chất lưỡi nhạt. Tổng hợp tứ chẩn,
thấy đây là trường hợp bệnh phát sinh vào giữa hè, thử thấp làm tổn
thương đến tì vị. Tì vị thấp bao vây, vận hóa mất bình thường, thử thấp
chảy xuống dưới gây chướng bụng, đau rốn, kém ǎn và tức ngực. Tì chủ tứ
chi, nên thấy tay chân, mỏi mệt. Rêu lưỡi trắng bẩn, mạch nhu hoãn là
triệu chứng thấp nặng. Lưỡi nhạt mà mạch hư, là triệu chứng của tì hư.
Tất cả các chứng trên rõ rằng cǎn nguyên bệnh là tì hư, bị thấp bao vây.
Vì dùng rượu thuốc opio và thuốc thu sáp cho nên vẫn chướng bụng, đau
bụng, dùng bài thuốc vận tì hóa thấp. Cho uống "Vị linh thang và Tam
nhân thang gia giảm". Uống 9 thang, thấy giảm hẳn đau chướng bụng, chỉ
còn đi ngoài 1-2 lần mỗi ngày, ǎn uống khá hơn, nhưng đại tiện chưa
thành khuôn. Khám thấy mạch trầm, tế, vô lực, chất lưỡi nhạt, rêu mỏng
trắng, có thể thấy thử thấp đã mất được phần lớn, cần trợ giúp cho tì
dương đang bị giam hãm, dùng phương pháp kiện tì khư thấp tiêu chướng,
cho uống bài thuốc trên có gia giảm như sau: Bạch sâm 9g, Tiêu truật 9g,
Phục linh 9g, Cam thảo 6g, Quảng mộc hương 6g, Trần bì 9g, Dĩ mễ 15g,
Quế chi 3g, Tam tiên thán (tức Sơn tra, Mạch nha, Trần khúc) 15g, Hậu
phác 6g, Uống 2 thang đã thấy bệnh yên, tinh thần tỉnh táo, ǎn uống tốt,
chỉ còn mệt mỏi, biểu hư tự hãn, lại cho uống tiếp 3 thang nữa, bệnh
khỏi hẳn.
Bàn luận:
Trường hợp viêm ruột cấp tính này chủ yếu biểu hiện ở đi tháo, lỏng như
nước. Đông y cho rằng thử tháp bạo tả, vừa là thực, vừa là nhiệt, nên xử
lý bằng cách sơ lợi. Đi lỏng lâu ngày là thiên về hư, thiên về hàn, thì
lại phải cố sáp. Trường hợp này là bạo tả rõ ràng, cho nhầm thuốc sáp,
càng uống bệnh càng nặng. Cần phải thận trọng biện chứng cho đúng, thì
luận trị mới đúng.
