Công thức:
Đảng sâm 12g, Bạch truật 9g, Phục linh 12g, Trần bì 6g, Nhục quế 6g, Phụ
tử 9g, Bào khương 9g, Sinh khương 9g, Chích cam thảo 9g, Đại táo 5 quả.
Sắc uống mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm
sàng:
lý XX, 48 tuổi. Đêm 17-8-1980 sơ chẩn. Bệnh nhân nôn liên tục nước
trong, đi ngoài chảy như xối nước, bắp chân chuột rút, tinh thần lơ mơ,
chân tay quờ quạng, nhiều lần mê đi, chân tay lạnh giá, hố mắt lõm xuống,
sáu mạch đều không thấy. Đó là vì thử nhiệt ngày hè phục ở trong nay cảm
lạnh thương thực, kích động thử tà làm cho các chất thanh trọc phạm nhau,
âm dương lẫn lộn, chức phận của trường vị mất điều hòa sinh ra thổ tả.
Thổ tả thương âm, cân mạch không được nuôi thành ra chuột rút. Sáu mạch
đều không thấylà biểu hiện dương ít âm kiệt, điều trị cần cấp tốc hồi
dương cố thoát. Cho dùng "Gia vị quế phụ lý trung thang". Uống liền 3
thang, ngừng được thổ tả, tinh thần tịnh táo, lại dùng "Chân nhân trị
trung thang" để điều dưỡng, có công hiệu. Bài thuốc này có: Đảng sâm
15g, Can khương 9g, Bạch truật 12g, Chích cam thảo 9g, Trần bì 6g.
Bàn luận:
Thổ tả và phó thổ tả là do phảy khuẩn thổ tả và phó thổ tả gây ra, biểu
hiện lâm sàng chủ yếu là nôn, ỉa chảy kịch liệt, mất nước, choáng, chứng
có thể nặng, có thể nhẹ. Đông y gọi hoắc loạn là chỉ thượng thổ hạ tả,
ngoài thổ tả ra chứng này còn gồm có viêm trường vị cấp tính, các chứng
ngộ độc thức ǎn cấp tính, phạm vi tương đối rộng, đông y dùng một phép
chữa như nhau và đều có thể có tác dụng. Trị thổ tả chỉ cần thiếu thận
trọng một chút là có thể nguy đến tính mạng. Có thầy thuốc khi gặp bệnh
này chẳng xét là bệnh hư hay thực mà đã dùng ngay Sa khí hoàn, Hoắc
hương chính khí hoàn, Lục hòa thang là những thuốc thường trị thổ tả. Họ
không biết loại thuốc này đều thuộc thứ cay thơm chạy xuyên. Lúc mới mắc
bệnh muốn mửa không mửa được, muốn ỉa không ỉa được, bụng đau thất
thường, đường khiếu không thông, đó là chứng thực nên dùng thuốc trên;
còn nếu mửa nhiều, ỉa nhiều, sáu mạch đều không sờ thấy, mồ hôi như tắm,
người lạnh như bǎng, hố mắt hõm, tiếng nói thều thào là chứng dương vi
âm kiệt, nếu dùng thuốc trên có thể chết ngay. Lúc này cần dùng Thông
mạch tứ nghịch thang, Quế phụ lý trung thang để hồi dương cố thoát, có
thể thấy sự sống chuyển tốt, trong chốc lát cứu ngay được sinh mạng
người bệnh.
