Cách trị:
Thanh nhiệt giải độc, lợi thấp, điều khí bổ huyết.
Đơn thuốc:Thang bào ẩm, Đương quy thược dược thang gia giảm.
Công thức:
Thang bào ẩm: Mễ xác (1) 10g, Mật ong 31g, Mễ xác sắc lấy nước, rót mật
ong vào. Mỗi ngày uống 1 thang chia làm 2 lần sáng chiều.
Đương quy thược
dược thang gia giảm: Đương quy 60g, Bạch thược 60g, Lai phục tử 3g,
Quảng mộc hương 3g, Hoành liên 9g, Địa du 12g, Chỉ xác 6g, Tân lang 6g,
Hoạt thạch 10g, Cam thảo 6g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang vào buổi tối.
Hiệu quả lâm
sàng:
Đông y thường chia bệnh lỵ thành: thấp nhiệt lỵ, hưu tức lỵ (cửu lỵ), hư
hàn lỵ, dùng Thanh bào ẩm để trị tiêu (ngọn). Dùng đương quy thược dược
thang gia giảm để trị bản (gốc), có thể có tác dụng tốt. Phép điều trị
này đối với già trẻ phụ nhi đều thích hợp, đã sử dụng trên lâm sàng mấy
chục nǎm chữa cho rất nhiều ca kết quả đều rất tốt. Bạch XX., nam, 30
tuổi, nông dân. Sáng ngày 4-7-1974, đột nhiên phát sốt, phát rét, tháo
tỏng, ngay chiều hôm đó đi lỵ, ra mủ máu, mót rặn, vào nhà tiêu liên tục,
vào viện cấp cứu. Kiểm tra thân nhiệt 39 độ C, huyết áp 120/70 mmHg,
bạch cầu 13.600/mm3, trung tính 80%, lympho 20%, thử phân thấy nhiều tế
bào mủ và hồng cầu, chẩn đoán lỵ trực khuẩn cấp, cho dùng cloromycetin,
tetracyclin, thuốc lỵ đặc hiệu phối hợp truyền dịch, nhưng điều trị đến
4 ngày mà hiệu quả không rõ rệt. Ngày 8 tháng 7 chuyển sang điều trị
đông y. Bệnh nhân đau bụng, mót rặn, đi lỵ phân lẫn lộn trắng đỏ. Đó là
thấp nhiệt tích, trệ ở ruột, khí huyết bị tắc, chức nǎng dẫn truyền rối
loạn, sinh đau bụng mót rặn, thấp nhiệt hun đốt, tổn thương khí huyết
đến nỗi thành lỵ. Phân đỏ trắng lẫn lộn, hậu môn nóng rát, tiểu tiện ít
mà đỏ là do thấp nhiệt hạ trú. Rêu lưỡi vàng bẩn, mạch hoạt sác cũng là
thể hiện của thấp nhiệt. Nên dùng phép thanh nhiệt, giải độc, lợi thấp,
điều trị bổ huyết, cho uống "Thang bào ẩm" và "Đương quy thược dược
thang gia giảm". Buổi sáng uống "Thang bào ẩm" buổi tối dùng "Đương quy
thược dược thang gia giảm", mỗi ngày mỗi bài 1 thang. Bệnh nhân uống 2
hôm, mọi chứng đều hết, hoàn toàn khỏe mạnh ra viện.
Bàn luận:
Mễ xác chất bình vào các kinh phế, đại tràng và thận, các chứng ho lâu,
tả lỵ, di tinh, đau tim, bụng, gân cốt. Vì có tính cố sáp, lúc dùng nó
nên thêm các vị khác; tránh tắc vị, làm trở ngại ǎn uống. Mật ong can
bình, vào các kinh phế vị đại tràng có tác dụng hoạt trường thông tiện,
nhuận phế giảm ho, giảm đau. Bài "Thang bào ẩm" dùng tính cố sáp của Mễ
xác cầm ngay đi ngoài, giảm số lần đi, đồng thời giảm đau, dùng Mật ong
để hoạt trường thông tiện, trị lỵ rất tốt (xét nghiệm in vitro, mật ong
diệt trực khuẩn lỵ và cầu khuẩn sinh mủ), tác dụng nhanh, hết hẳn đau
mót rặn, phối hợp với "Đương quy thược dược thang gia giảm" trị gốc,
hiệu quả càng rõ rệt.
