Xương chũm là một khối xương nằm lồi gần ngay sau vành tai.
Cấu tạo của xương chũm tuy cứng nhưng bên trong lại xốp, có
nhiều hốc nhỏ. Ở giữa xương chũm có một hốc to hơn gọi là
Sào bào. Từ sào bào này lại có một đường ống thông trực tiếp
với tai giữa, vì vậy, bệnh ở tai giữa thường lan vào xương
chũm. Trẻ nhỏ sào đạo ngắn và rộng hơn vì vậy xương chũm dễ
bị viêm. Xương chũm tiếp giáp với nhiều bộ phận quan trọng
như màng não, não, các mạch máu, thần kinh quan trọng… Ngoài
ra, vì xương chũm có cấu tạo xốp do đó khi xương chũm bị
viêm, bệnh lây lan rất nhanh, gây nhiều biến chứng nguy hiểm
như Màng não viêm, Áp xe não, Liệt mặt… và nguy hiểm nhất là
biến chứng Nhiễm trùng máu rất dễ gây tử vong.
Đông y xếp vào loại Nhĩ Căn Độc.
Nguyên nhân
+ Theo YHHĐ
. Do Tai giữa viêm cấp, mủ nhiều không khỏi hoặc không thoát
đi được, tràn vào xương chũm.
. Nhiễm khuẩn, nhất là các loại liên cầu, Phế cầu, tụ cầu
sau khi bị các chứng Ban sởi, cúm.
. Do cấu trúc của xương chũm: loại xương chũm thông bào dễ
bị hơn loại viêm xốp…
. Do cơ địa: Nơi người có bệnh mạn tính như Tiểu đường, Thận
viêm mạn, thiếu máu, giảm sức đề kháng…
+ Theo YHCT: có thể do:
. Tà độc ủng thịnh, đi lên vào xương chũm sau tai, kết tụ
lại ở đó gây nên.
. Khí huyết hư suy không kháng cự được với độc tà bên ngoài
xâm nhập vào, đưa lên sau tai gây nên bệnh.
Triệu chứng
Tai giữa viêm cấp sau khi đã chảy mủ vài tuần mà các triệu
chứng không giảm lại tăng thêm như sốt dai dẳng, sốt thất
thường, tiếp theo là chảy mủ tai. Có khi sốt cao, mệt mỏi,
kém ăn, mất ngủ. Ở trẻ nhỏ thường bị tiêu chảy kéo dài. Tai
đau nặng hơn trước, đau dữ dội khi nằm vào vào ban đêm, đau
lan ra nửa đầu và vùng thái dương, vùng đỉnh, xuống hàm. Tai
ù nhưng tiếng ù trầm, chảy mủ tai nhiều, ấn vào vùng sào bào,
mỏm chũm và bờ sau xương chũm thấy rất đau.
Sách ‘Chứng Trị Chuẩn Thằng - Dương Y’ viết: Chứng Nhĩ căn
độc, hoặc nói là gốc tai kết hạch, nên gọi là Nhĩ căn độc,
hình dáng giống như hạch đờm, ấn vào không chuyển mà hơi đau.
Do kinh túc Thiếu dương Đởm và Tam tiêu có phong nhiệt gây
nên”.
Sách ‘Y Tông Kim Giám - Ngoại Khoa Tâm Pháp Yếu Quyết’ ghi:
“ Chứng Nhĩ căn độc mới phát có hình dáng giống hạch đờm,
nặng hơn thì giống như con chuột nằm úp, đỏ, đau, do Tam
tiêu có phong hỏa, Đởm có khí tức giận, gây nên đột ngột
sưng to thành ung thư (mụn nhọt)”
Điều trị
Tà độc ủng thịnh:
Triệu chứng: Trong tai đau, lan ra sau tai, toàn thân sốt,
đầu đau, miệng khô, nước tiểu đỏ, táo bón, lưỡi vàng, mạch
huyền, Hoạt, Sác.
Điều trị: Tả hỏa, giải độc, khứ ứ, bài nùng.
Bài thuốc: Dùng bài Tiên phương hoạt mệnh ẩm
Ngân hoa
Qui đầu
Xích thược
Nhũ hương
Một dược
Trần bì
Phòng phong
Bạch chỉ
Bối mẫu
Thiên hoa
Xuyên sơn giáp
Tạo giác thích
Cam thảo
Kim ngân hoa thanh nhiệt, giải độc, tiêu tán ung thủng
Đương quy, Xích thược, Nhũ hương, Một dược hoạt huyết, khứ
ứ, chỉ thống
Trần bì lý khí, tiêu thủng; Phòng phong, Bạch chỉ tán kết,
tiêu thủng
Bối mẫu, Thiên hoa phấn thanh nhiệt, bài nùng
Xuyên sơn giáp, Tạo giác thích giải độc, thông lạc, tiêu
thủng, di kiên
Cam thảo thanh nhiệt, giải độc, điều hòa các vị thuốc
Khí huyết háo, suy:
Triệu chứng: Chỗ sưng vỡ mủ không khỏi, toàn thân mỏi mệt,
không có sức, lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng, mạch Tế, Nhược
