Bệnh Viêm tuyến vú còn gọi
là nhũ ung thường do viêm bạch mạch và viêm tuyết vú, hay
xuất hiện thời khì mới đẻ, và gặp nhiều ở những bà mẹ sinh
con đầu lòng, cương sữa và bị nhiễm trùng, bầu
vú sưng nóng đau, toàn thân sốt sợ rét, đau đầu mình.
Dựa vào nguyên nhân và thời gian mắc bệnh khác nhau mà có
tên khác nhau. Nếu mọc vào thời kỳ thai nghén thì gọi là Nội
Xúy Nhũ Ung, nếu mọc vào thời kỳ cho con bú thì gọi là Ngoại
Xúy Nhũ Ung.
Nguyên Nhân
+ Sữa Ứ Đọng: Do trẻ bú không hết hoặc do mẹ thiếu kinh
nghiệm khiến cho lạc mạch ở vú bị bế tắc, sinh nhiệt mà
thành nhũ ung.
+ Can Khí Uất Trệ: tinh thần không thư thái làm cho Can khí
uất kết ảnh hưởng đến chức năng vận hóa của tỳ, sữa ứ đọng
hoá thành ung.
+ Vị Nhiệt Ngưng Trệ: theo học thuyết kinh lạc thì kinh
Dương minh Vị chủ bầu vú. Sữa là do khí huyết sinh hóa thành.
Ăn uống thất thường gây tổn thương Tỳ Vị, Vị bị nhiệt ủng
trệ, nhiệt tích tại nhũ lạc, nhũ lạc mất tuyên thông sinh vú
sưng đau mà thành nhũ ung.
+ Nhiễm Độc Tà : Do sau khi sinh, cơ thể suy nhược, dễ nhiễm
độc tà xâm nhập nhũ lạc gây bệnh.
4 nguyên nhân trên đều có ảnh hưởng lẫn nhau lúc gây bệnh.
Điều trị:
1. Khí Trệ Huyết Ngưng: Vú
sưng đầy đau, mầu da đỏ nhẹ hoặc không đỏ, có hoặc không có
hòn cục, sữa ra không thông, kèm theo sốt sợ lạnh, đau đầu,
cơ thể đau, ngực tức, rêu lưỡi trắng mỏng hoặc hơi vàng,
mạch Huyền Sác hoặc Phù Sác.
Pháp: Sơ Can, thanh nhiệt, thụng nhũ, tán kết
Viêm
tuyến vú ứ trệ
Đào nhân
10
Hồng hoa
8
Hoàng kì
16
Chỉ thực
12
Tạo giác
10
chỉ sác
8
X khung
12
Cam thảo
4
X sơn giáp
8
Nhiệt thịnh, thêm sinh Thạch cao, Tri mẫu.
2.. Nhiệt
độc
Triệu chứng: Sốt có khi sốt
rét, vú bị sưng đau do tắc sữa, mạch nhanh rêu lưỡi vàng
dầy, mạch Huyền Sác.
Phép trị: Thanh nhiêt giải
độc, hoạt huyết, lợi sữa
Viêm
tuyến vú nhiệt độc
Bồ công anh
50
Sài đất
40
Huyền sâm
16
Đan sâm
12
Xuyên khung
12
Mộc thông
16
Xa tiền tử
16
Thông thảo
16
Ngân hoa
16
Qua lâu
12
Liên kiều
16
Hoàng cầm
12
Thanh bì
8
Sài hồ
8
Chỉ thực
8
Tạo giác thích
6
Nếu sốt cao thêm Thạch cao
40, Chi tử 12,
Viêm sưng to thêm: Tạo giác,
Xuyên sơn giáp 6
3. Giai Đoạn Vỡ Mủ : Do tự
vỡ hoặc rạch tháo mủ, hạ sốt, sưng đau giảm, miệng liền dần.
Nếu mủ đã vỡ mà sưng đau không giảm, thân nhiệt còn cao là
nhiệt độc còn thịnh, đó là dấu hiệu mủ lan sang các nhũ lạc
khác hình thành Truyền nang nhũ ung. Nếu sữa hoặc mủ tiếp
tục chảy lâu ngày không hết gọi là Nhũ lậu.
Pháp: Điều hòa khí huyết, thanh giải nhiệt độc.
Bài thuốc: Tứ Diệu Tán Gia Vị.
Bài thuốc: Thác Lý Tiêu Độc Tán (Y Tông Kim Giám):
Bạch chỉ
8
Bạch thược
10
Bạch truật
10
Cam thảo
4
Cát cánh
8
Hoàng kỳ
16
Ngân hoa
12
Đẳng sâm
10
Tạo giác thích
8
Đào nhân
6
Thuốc Dùng Ngoài
+ Giai Đoạn Đầu: Xoa bóp (trường hợp sưng đau do sữa tắc):
dùng cả lòng bàn tay vừa xoa vừa nắn theo hướng đầu vú, xem
đầu vú có bị vảy sữa thì bóc đi, để thông sữa.
+ Dùng bầu giác và hút sữa từ đầu vú.
+ Nếu vú không đỏ nhưng tức, hơi đau, đắp Xung Hòa Cao. Nếu
da đỏ nóng nhẹ, đắp Kim Hoàng Cao hoặc Kim Hoàng Tán. Da đỏ
và nóng, đắp Ngọc Lộ Cao hoặc dùng 50% dung dịch Mang tiêu
đắp ngoài.
+ Đắp Hương Phụ Bính (Y Học Tâm Ngộ): Hương phụ 40g, Xạ
hương 1,2g. Tán bột,. Dùng 80g Bồ công anh sắc với rượu, bỏ
bã, lấy nước đó hòa thuốc, xào nóng, đắp nơi đau.
+ Giai Đoạn Nung Mủ: Rạch da tháo mủ (theo đúng thao tác vô
trùng ngoại khoa).
+ Chọc hút mủ.
Thuốc đắp: Thần Tiên Thái Ất Cao (Y Học Tâm Ngộ): Bạch chỉ
40g, Đại hoàng 40g, Đương quy 40g, Hoàng đơn 480g, Huyền sâm
40g, Nhục quế 40g, Sinh địa 40g, Xích thược 40g. Nấu thành
cao, bôi.
+ Giai Đoạn Vỡ Mủ: nếu chưa khô mủ, rắc Bát Nhị Đơn hoặc Cửu
Nhất Đơn, Hoặc dùng gạc dẫn lưu, bên ngoài
Tham khảo thêm về bệnh
viêm tuyến vú, các bài thuốc, vị thuốc, bài thuốc chữa viêm tuyến vú
Sắc chung với Nhẫn đông đằng uống với 1 chút
rượu để trị nhũ ung, sau khi uống mà
muốn ngủ là có công hiệu, khi ngủ ra mồ hôi
là lành bệnh (Đan Khê Tâm ...
Chế độ ăn với người
bị viêm tuyến vú 
