- Sách ‘Bách Khoa
Thư Bệnh Học’ ghi: “Đau dây thần kinh hông là chứng đau ở rễ
thần kinh thắt lưng V và cùng I với đặc tính đau lan theo
đường đi của dây thần kinh hông”.
Dây thần kinh hông đau là một hội chứng
đau dọc theo dây thần kinh hông (đường vận hành ở chân và eo
lưng của đường kinh Bàng quang, Đởm và Vị), do nhiều nguyên
nhân cơ năng hoặc thực thể ở bản thân dây thần kinh hoặc rễ
thần kinh.
Điều
trị:
1.Phong hàn
Triệu chứng: Đau thần kinh
tọa, Đau vùng thắt
lưng lan xuống mông, sau đùi, cẳng chân, đi lại khó
khăn , chưa teo cơ. Toàn thân sợ lạnh, rêu trắng, mạch phù
Pháp:
Khu phong tán hàn, hành khí hoạt huyết
Đau ThầnKinh toạ phong hàn
Tế tân
8
Cẩu tích
6
Quế chi
8
Thiên niên kiện
12
Ngải cứu
8
Chỉ sác
8
Trần bì
8
Ngưu tất
12
Kê huyết đằng
12
Xuyên khung
12
Độc hoạt
12
Phòng phong
8
Uy linh tiên
12
Đan sâm
12
2. Do thấp
nhiệt
Triệu chứng: đùi đau buốt,
có cảm giác nóng, tiểu tiện vàng giắt, rêu vàng, mạch hoạt
sác
Phép trị:
Thanh nhiệt, giải độc làm chính, phụ thêm sơ phong, thông
lạc.
+ Phương thuốc:
Dùng bài Thạch Cao Tri Mẫu Quế Chi Thang (Bạch Hổ Gia Quế
Chi Thang).
Đau
lưng thấp nhiệt
Hoàng bá
Xương truật
Phòng kỉ
Qui xuyên
Ngưu tất
Thấp nhiệt nặng gia qui bản
Các vị có thể gia giảm: Hi
thiêm, Nhân trần, Uy linh tiên, Ngũ gia bì, Trạch tả, Bạch
thược
3. Thể ứ
huyết:
Pháp trị: Hoạt
huyết, khứ ứ, thông kinh lạc, chỉ thống.
Phương thuốc:
Tọa cốt thần kinh nhất hiệu thương (Tân Trung Y Tạp Chí
1990: 3):
Ngưu tất
60
Hoàng bá
9-12
Ý dĩ
30
Xuyên khung
10-12
Mộc qua
12
Tế tân
4-6
Xương truật
10-15
Độc hoạt
10-15
Thổ miết trùng
10
Tang kí sinh
15
Dâm hương hoắc
30
Kê huyết đằng
30
Thân cân thảo
30
Sắc, chia hai
lần uống trong ngày.
Đọc thêm
Chữa
đau dây thần kinh tọa
Căn bệnh này hay gặp ở lứa tuổi 30-60, nhất là những
người lao động chân tay nặng nhọc. Các nghề nghiệp có tư
thế làm việc gò bó như công nhân bốc vác, nghệ sĩ xiếc,
ba-lê, cử tạ... làm tăng nguy cơ xuất hiện và tái chứng
đau thần kinh tọa.
Dây thần kinh tọa là một dây thần kinh dài nhất cơ thể,
trải dài từ phần dưới thắt lưng đến tận ngón chân. Dây
thần kinh tọa chi phối các động tác của chân, góp phần
làm nên các động tác đi lại, đứng ngồi của hai chân.
Đau dây thần kinh tọa biểu hiện đặc trưng bằng cảm giác
đau lan dọc xuống phía đùi theo rễ thần kinh lưng 5 (L5)
và rễ thần kinh sống 1 (S1). Nếu rễ thần kinh L5 bị tổn
thương thì có hiện tượng đau dọc từ lưng eo phía ngoài
xuống ngoài động mạch cẳng chân tới tận ngón chân út.
Nếu rễ thần kinh S1 bị tổn thương thì đau dọc ra phía
sau mông, thẳng xuống sau đùi, sau bắp cẳng chân tới
phía ngoài bàn chân. Nếu bị bệnh thần kinh tọa trên (thần
kinh hông) thì đau thường tới phía trên đầu gối; nếu bị
thần kinh tọa dưới thì đau tới mắt cá ngoài bàn chân.
Trong trường hợp đau nhẹ, người bệnh vẫn đi lại, làm
việc bình thường. Nếu đi lại nhiều, đứng nhiều, ngồi
nhiều trong một ngày, đau có thể tái phát. Nếu đau nhiều
thì khi chân giẫm mạnh xuống đất, ho mạnh, hắt hơi, đi
đại tiện rặn cũng đau. Đau nặng ảnh hưởng nhiều đến khả
năng lao động.
Đau dây thần kinh tọa có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhiều
nhất là lứa tuổi 30-60, nam mắc nhiều hơn nữ. Mang vác
và lao động nặng ở tư thế sai, gò bó, rung xóc, chấn
thương, các động tác thay đổi tư thế đột ngột... là yếu
tố thường xuyên nhất làm khởi phát bệnh. Ngoài ra, yếu
tố tâm lý cũng đóng vai trò nhất định thúc đẩy xuất hiện
và tái phát bệnh thần kinh tọa.
Các nguyên nhân gây đau thần kinh tọa gồm: tổn thương ở
cột sống thắt lưng gây chèn ép rễ thần kinh, thoát vị
đĩa đệm vùng cột sống thắt lưng, các tổn thương thực thể
khác ở vùng thắt lưng (dị dạng bẩm sinh, chấn thương,
thoái hóa cột sống thắt lưng, u, viêm cột sống dính khớp,
viêm đốt sống do nhiễm khuẩn).
Phần lớn trường hợp chỉ đau thần kinh tọa một bên. Người
bệnh có tư thế ngay lưng hay vẹo về một bên để chống đau.
Tùy theo tổn thương, họ có thể không nhắc được gót hay
mũi chân, dần dần xuất hiện teo cơ đùi, mông, cẳng chân
bên tổn thương. Khi bệnh nặng, chân tê bì mất cảm giác,
có thể đái dầm, ỉa đùn.
Việc
điều trị đau thần kinh tọa phải kết hợp các biện pháp
nội khoa, đông y, ngoại khoa, tâm lý, vật lý trị liệu và
phục hồi chức năng. Trong thời gian đang
đau cấp, hoặc đợt cấp của đau thần kinh tọa mãn, người
bệnh cần nghỉ ngơi tuyệt đối trên giường và bất động,
tránh mọi di chuyển hoặc thay đổi tư thế làm căng dây
thần kinh. Người bệnh cần nằm trên giường phẳng và cứng,
nằm ngửa, hông và gối hơi gấp, nếu đau nhiều có thể nằm
co chân.
Cần dùng các thuốc chống viêm không steroid và thuốc
chống hư khớp. Nếu có đau dạ dày - tá tràng thì phải
dùng kèm các thuốc băng niêm mạc dạ dày hay tức chế bài
tiết dịch vị. Tất cả đều phải theo đúng chỉ định của bác
sĩ. Về vật lý trị liệu, có thể chườm nóng, chiếu tia
hồng ngoại laser, sóng ngắn, từ trường, điện châm, tắm
bùn, đắp bùn, tắm nhiệt, tắm suối khoáng, kéo giãn cột
sống bằng dụng cụ cho trường hợp lồi hoặc thoát vị đĩa
đệm. Nên kết hợp xoa bóp, châm cứu, ấn huyệt, thủy châm.
Phẫu thuật được chỉ định khi: điều trị nội khoa không đỡ
sau 6 tháng; hoặc có biến chứng liệt, teo cơ, rối loạn
cơ tròn; bệnh nhân đau dữ dội, đau tái phát nhiều lần,
ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và lao động.
Để phòng bệnh đau thần kinh tọa, cần tập thể dục vừa sức
thường xuyên để nâng cao thể lực, áp dụng các bài tập
tăng cường sự dẻo dai, khỏe mạnh của các khối cơ lưng
cạnh cột sống, cơ bụng và tăng sự mềm mại của cột sống.
Tránh mọi chấn thương cho cột sống, tránh ngã dồn mông
xuống đất. Điều trị kịp thời các bệnh thoái hóa cột sống.
Người bị đau thắt lưng tránh tuyệt đối các động tác thể
thao hoặc vận động quá mức như golf, bóng chuyền,
tennis, vác balô nặng. Không nên nằm đệm quá dày và mềm,
giường lò xo.
Các động tác sinh hoạt, lao động hằng ngày phải thích
nghi với tình trạng đau cột sống thắt lưng. Bảo đảm tư
thế đúng khi đứng, ngồi, mang vác... hay nhấc vật nặng.
Cần đứng trên tư thế thẳng, không rũ vai, gù lưng. Để
tránh khom lưng, khi đọc và viết lâu, nên ngồi gần bàn
viết, ghế không quá cao hoặc bàn viết không quá thấp.
Nếu phải ngồi lâu, nên thường xuyên đứng lên và làm các
động tác thể dục giữa giờ.
Trong lao động chân tay, cần chú ý tránh khiêng vác vật
nặng, nhất là bê vật nặng ở tư thế cúi lom khom. Để
tránh tải trọng quá mức lên cột sống, bệnh nhân có thể
đeo đai lưng khi mang vác vật nặng; hãy để cho trọng
lượng của vật chia đều cả hai bên cơ thể, không bao giờ
mang vật nặng ở một bên người hay trong thời gian dài.
Khi muốn nhấc một vật nặng lên, nên co đùi gấp gối đôi
chân gập lại vừa phải nhưng vẫn giữ lưng thẳng. Không
nên giữ thẳng hai chân và cúi cong người xuống khi nhấc.
Theo BS.
Đinh Thị Thanh
Tham khảo thêm về bệnh đau thần kinh toạ,
các bài thuốc, vị thuốc chữa đau thần kinh toạ
Dây thần kinhSinh
Ba (Tam Thoa) đau là chứng đau từng cơn kèm co rút ở vùng
dây thần kinh tam thoa ở mặt. Thường đau 1 bên mặt. Thường
gặp ở phụ nữ trung niên.....
Thuốc dùng cho những
người hư lao, biểu cấp, tim đập mạnh, bụng
đau, mộng tinh, ... viêm xương, viêm
khớp, chứng
thần kinh, thoát vị ở trẻ sơ sinh,
xuyễn, ...
Các tài liệu tham
khảo đều cho rằng: Đây là bài thuốc chủ yếu để trị
tất cả các chứng
đau đầu,
đau đầu mạn tính,
đau đầu các loại,
đau dây
thần kinh sinh ba
...
Công dụng: Dùng trị
các chứng
thần kinh trước và sau khi đẻ,
kinh nguyệt thất ... chóng
mặt, tinh thần bất an,
đau đầu, nặng
đầu và các chứng
thần kinh thực
...
Công dụng: Thuốc
dùng để trị các chứng sau đã trở thành mạn tính và
bệnh trạng không nghiêm trọng: vị tràng,
đau lưng,
đau thần kinh,
đau khớp,
đau khi có
...
Dây thần kinh Sinh
Ba(Tam Thoa) đau là chứng đau từng cơn kèm co rút ở vùng
dây thần kinh tam thoa ở mặt. Thường đau 1 bên mặt. Thường
gặp ở phụ nữ trung niên.
Thuộc phạm vi chứng Diện Thống, Đầu Phong, Đầu Thống
-
