Thành phần và phân lượng: Sài hồ 3-5g, Trúc nhự 3g,
Phục linh 3g, Mạch môn đông 3-4g, Sinh khương 3g, Bán hạ 3-5g, Hương phụ tử
2g, Cát cánh 2-3g, Trần bì 2-3g, Chỉ thực 1-2g, Hoàng liên 1-2g, Cam thảo 1g,
Nhân sâm 1-2g.
Cách dùng và lượng dùng: Thang.
Công dụng: Dùng cho những người sau khi bị cảm cúm,
viêm phổi vẫn còn sốt dai dẳng, hoặc thân nhiệt đã trở lại bình thường
nhưng người vẫn cảm thấy bức bối khó chịu, vẫn ho, ra nhiều đờm, ngủ không
ngon giấc.
Giải thích:
Theo sách Vạn bệnh hồi xuân: Người ta cho rằng bài
thuốc này xuất phát từ Tiểu bán hạ gia Phục linh thang trong sách Kim quỹ
yếu lược, được cải biến qua các bài Nhị trần thang trong sách Hòatễ
cục phương và bài Ôn đảm thang trong sách Tam nhân phương. Biểu
thị quá trình tiến hóa của bài thuốc này, ta có thể diễn tả thành bảng sau:
Bảng 4
Tên thuốc sống
Tên bài thuốc
Bán hạ
Phục linh
Sinh khương
Trần bì
Cam thảo
Trúc nhự
Chỉ thực
Hoàng liên
Toan táo nhân
Sài hồ
Cát cánh
Hương phụ tử
Nhân sâm
Mạch môn đông
Tiểu bán hạ gia phục linh thang * 1
8
5
5(1,5)
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Nhị trần thang * 2
5
5
3(1)
4
1
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Ôn đảm thang * 3
6
6
-1
3
1
2
1
1
1-3
-
-
-
-
-
Trúc nhự ôn đảm thang * 4
3
3
1
3
1
3
1
2
-
5
3
2
2
-
Đây là các bài thuốc trong Kim quỹ yếu lược, Hòa tễ cục
phương, Tam nhân phương, Vạn bệnh hồi xuân.
Do tôn trọng Bán hạ và Trần bì trong Nhị trần thang loại cũ,
cho nên bài thuốc có tên như vậy, do đó, Bán hạ và Trần bì cùng dùng trong
những bài thuốc liên quan này cần phải hiểu là loại cũ chứ không phải loại
mới.
Vốn dĩ, bài thuốc này được dùng cho những người do bị ứ
nước trong dạ dày mà sinh ra nôn mửa và buồn nôn. Trúc nhự có tác dụng làm
tiêu nhiệt trong dạ dày và tác dụng làm trấn tĩnh tinh thần, Chỉ thực có
tác dụng loại trừ hiện tượng đầy tức ở vùng lõm thượng vị và làm dịu
tâm trạng lo lắng. Hoàng liên, Toan táo nhân và Nhân sâm càng làm dịu hơn
nữa sự hưng phấn và cǎng thẳng thần kinh. Ngoài ra, Trúc nhự, Cát cánh và
một số vị khác còn có tác dụng tiêu đờm.
Các tài liệu tham khảo đều cho thấy công dụng của Trúc nhự
ôn đảm thang như trên.